« Η ελευθερία να αγαπάς δεν είναι λιγότερο ιερή από την ελευθερία να σκέφτεσαι »
«Αυτό το μωρό δεν θα επιβιώσει», δήλωσε η μαία στη γέννηση του Βικτόρ Ουγκό. Όμως η Σοφί, η μητέρα του, τύλιξε το μωρό της με τρυφερότητα και αγάπη, και ο Βικτόρ επέζησε! Μεγάλωσε στο Παρίσι, στις Φεγιαντίν, μαζί με τα δύο αδέλφια του και τη μητέρα του. Ο πατέρας τους, ο Λεοπόλ Ουγκό, ήταν στρατηγός στον στρατό του Ναπολέοντα Α΄.
Στο σχολείο ήταν λαμπρός μαθητής. Έγραψε το πρώτο του αληθινό ποίημα στα δώδεκά του χρόνια για μια φίλη των γονιών του. Στα δεκατέσσερά του σημείωσε στο ημερολόγιό του: «Θέλω να γίνω Σατωμπριάν ή τίποτα.» Ο Σατωμπριάν ήταν ο συγγραφέας του Atala, ενός πολύ επιτυχημένου μυθιστορήματος. Ο Βικτόρ είχε απεριόριστη φιλοδοξία και ακατάβλητη αποφασιστικότητα. Όταν η Γαλλική Ακαδημία προκήρυξε διαγωνισμό ποίησης το 1817, ο Βικτόρ, που ήταν μόλις δεκαπέντε ετών, συνέθεσε γρήγορα ένα ποίημα που κατατάχθηκε ένατο και του χάρισε τιμητική διάκριση. Περνούσε τον περισσότερο χρόνο του γράφοντας και ολοκλήρωσε, στα δεκαέξι του, το δεύτερο μυθιστόρημά του.
Όμως τα ευτυχισμένα νεανικά του χρόνια τελείωσαν όταν έμαθε τον θάνατο της μητέρας του, που τον είχε αγαπήσει τόσο πολύ. Ξαναβρήκε την αγάπη στο πρόσωπο μιας παιδικής φίλης, της Αντέλ Φουσέ. Παντρεύτηκαν όταν η οικονομική του κατάσταση έγινε αρκετά σταθερή για να συντηρήσει οικογένεια. Ο γάμος τους ακολούθησε την πρώτη μεγάλη δοκιμασία τους: τον θάνατο του πρωτότοκου γιου τους, Λεοπόλ, σε ηλικία τεσσάρων μηνών. Έπειτα γεννήθηκε η Λεοπολντίν, η δεύτερη κόρη τους. Τι ευτυχία για τον Βικτόρ, που ήταν βαθιά ερωτευμένος με τη γυναίκα του και τη μικρή του «Ντιντίν»!
Η έμπνευσή του απογειώθηκε. Έγραψε έναν πρόλογο που θεωρήθηκε το μανιφέστο του «ρομαντισμού», ενός νέου λογοτεχνικού κινήματος που υποστήριζαν οι νέοι συγγραφείς, οι οποίοι ήθελαν να θριαμβεύσουν η ευαισθησία και η φαντασία.
Στα είκοσι πέντε του, ο Βικτόρ Ουγκό έγινε ο ηγέτης της νέας γενιάς συγγραφέων: Μπαλζάκ, Βινί, Μεριμέ, Σεντ-Μπεβ…
Στα είκοσι έξι του, ο Βικτόρ Ουγκό ήταν ήδη αναγνωρισμένος συγγραφέας. Αποφάσισε να γράψει ένα μυθιστόρημα τοποθετημένο στον Μεσαίωνα: την Παναγία των Παρισίων. Το έργο αυτό θα έμενε ένα μνημείο από χαρτί και μελάνι δίπλα στον παλιό καθεδρικό ναό.
Από την κυκλοφορία του, το 1831, γνώρισε τεράστια επιτυχία. Οι επιτυχίες διαδέχονταν η μία την άλλη, όμως η προσωπική του ζωή άρχισε να ραγίζει… Ο Βικτόρ ανακάλυψε ότι ο στενός του φίλος Σεντ-Μπεβ και η σύζυγός του Αντέλ είχαν ερωτική σχέση.
«Το μίσος είναι ο χειμώνας της καρδιάς», έγραψε στις Ενατενίσεις.
Ύστερα από αυτή την οδυνηρή εμπειρία, ξαναβρήκε την ελπίδα γνωρίζοντας τη Ζυλιέτ Ντρουέ, μια νεαρή Βρετονή ηθοποιό που έπαιζε στο έργο του Λουκρητία Βοργία στο θέατρο Πορτ Σεν Μαρτέν.
«Γεννιέται κανείς δύο φορές; Ναι. Την πρώτη φορά, τη μέρα που γεννιέται στη ζωή· τη δεύτερη, τη μέρα που γεννιέται στον έρωτα.»
Η αλληλογραφία ανάμεσα στον Βικτόρ και τη Ζυλιέτ αποτελεί μοναδικό μνημείο στην ιστορία της ερωτικής λογοτεχνίας. Μόνο σε εκείνη έγραψε από 20.000 έως 25.000 επιστολές. Αυτή η δυνατή αγάπη κράτησε πενήντα χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, ο Βικτόρ δεν σκέφτηκε ποτέ να εγκαταλείψει τη σύζυγό του.
Αύριο, με το χάραμα, την ώρα που ασπρίζει η εξοχή,
θα φύγω. Βλέπεις, ξέρω πως με περιμένεις.
Θα πάω μέσα από το δάσος, θα πάω πάνω από το βουνό.
Δεν μπορώ να μείνω μακριά σου περισσότερο.
Θα περπατώ με τα μάτια καρφωμένα στις σκέψεις μου,
χωρίς να βλέπω τίποτα γύρω, χωρίς ν’ ακούω κανέναν ήχο,
μόνος, άγνωστος, με σκυφτή την πλάτη, τα χέρια σταυρωμένα,
λυπημένος, και για μένα η μέρα θα είναι σαν τη νύχτα.
Δεν θα κοιτάξω ούτε το χρυσάφι του δειλινού που πέφτει,
ούτε τα πανιά μακριά που κατεβαίνουν προς το Αρφλέρ,
και όταν φτάσω, θα αφήσω πάνω στον τάφο σου
ένα μπουκέτο από πράσινο πουρνάρι και ανθισμένη ερείκη.
Ο θάνατος της Λεοπολντίν έκοψε απότομα την έμπνευση του ποιητή. Ο Βικτόρ βρήκε τότε διέξοδο στην πολιτική ζωή. Στις ομιλίες του κατήγγελλε με δύναμη την κοινωνική αδικία και συνέχιζε να διακηρύσσει την αντίθεσή του στη θανατική ποινή. Αγωνίστηκε σε όλη του τη ζωή για την κατάργησή της.
Μετά την παραίτηση του Λουδοβίκου-Φιλίππου, το 1848 ανακηρύχθηκε η Δεύτερη Δημοκρατία. Σιγά σιγά, ο Βικτόρ απομακρύνθηκε από τον Λουδοβίκο Ναπολέοντα και έγινε ο πιο σφοδρός αντίπαλός του.
«Τι! Επειδή είχαμε τον Ναπολέοντα τον Μέγα, πρέπει τώρα να έχουμε και τον Ναπολέοντα τον Μικρό;»
Το 1851, ο Λουδοβίκος Ναπολέων κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα και ο Βικτόρ Ουγκό εξορίστηκε από τη Γαλλία. Καταζητούμενος, δραπέτευσε στο Βέλγιο και ξεκίνησε μια μακρά εξορία.
Έζησε στο Τζέρσεϊ και στο Γκέρνσεϊ, όπου ολοκλήρωσε τις Ενατενίσεις. Εκεί γεννήθηκαν και οι Άθλιοι. Η εξορία έγινε πηγή τεράστιας έμπνευσης.
Μετά την ήττα του Ναπολέοντα Γ΄, επέστρεψε στη Γαλλία έπειτα από δεκαεννέα χρόνια εξορίας.
Ξανάρχισε την πολιτική δράση του, έγινε βουλευτής και γερουσιαστής και υπερασπίστηκε τα ανθρώπινα δικαιώματα.
«Δεν έχετε κάνει τίποτα όσο εκείνοι που εργάζονται μένουν χωρίς ψωμί! Όσο οι γέροι μένουν χωρίς καταφύγιο!»
Στις 22 Μαΐου 1885, ο Βικτόρ Ουγκό πέθανε σε ηλικία 83 ετών. Η Γαλλία τον τίμησε με εθνικό πένθος. Η σορός του εκτέθηκε κάτω από την Αψίδα του Θριάμβου και ενταφιάστηκε στο Πάνθεον.